Waxaa lagu jiraa xilli kala guur ah, xaajadu waa geeddi weliba la looyaaminayo, ma jiro sahan rasmiya, oo geeddiga ka horreeyey, deegaanka loo guurayo ee guurtidu ku heshiisay lama yaqaan, biyihiisa, baadkiisa iyo sida xaalkiisu yahay, keliya waa  guuritaan, dadka guuraya waa dad aan wax sahay ah iyo wax saad ah midna haysan, gaadiidkay ku guurayaan kuma filna, mana jirto cid odorostay oo si wanaagsan u hillaadisay halkay ku furan lahaayeen.

Aqriste, waa  sheekadii Soomaaliya  ka warran? Oo aan had jeer ku qaadaa dhigno xaaladaha wadanka ku soo korodha, ee ka bogasho wacan:

Suudi: Maanta waa saaxiibkay Sulub oo isla hadlaya, Wallee waa yaab! War maxaa dhacay? Saaxiib xaaladda ka warran? Bal saaka dalka iyo dadkiiba maxaa ka cusub?.

Suudi: Suluboow bal i dhegayso:

Samanka maanta la joogo

Soomaali iyo isirkeedi

Horta waa la sawaabay

Sakiinadii la qaadyey

Salow baa lagu beeray

Sas aan sooba go’aynoo

Siyaasaddoodu ma fiicna

Si kalay u dhaqmaan

Ninay soori la boodday

Seefta oo kale weeye

Safka taagan na doorta

Sababna aanan u haynin

Safkan saakadan jooga

Saxeexayaasha xumaanta

Sula ayaanba ka quustee

Ma saakaad aragtay?.

Sulub:

Suudi waa sax warkaagu

Siyaasad aan sal lahayn

Iyo sifooyin wanaagsan

Sifo heer lagu gaadhiyo

Samo soo kordhinayn

Oo saqiirka dilaysa

Sawaxaadiyo qaylo

Sirgac aanan dhammaaniyo

Niman aanan sarriigan

Kuwa soo socda haatan

Iyo kuwa saakadan jooga

Saxiixayaasha dhibkeena

Haatan waaba socdeenoo

Salaadiinta dalkeeniyo

Sumcaddii dhaqankeenay

Safka soo geliyeenoo

Dastuur suus iyo beena

Oo safaarad cadaawiyo

Saliibiyiin laga keenay

Soomaalibaa iska leh

Samo weeye dhaheene

Sarreeyoow naga weeci

Suntay faafinayaan.

Suudi: waryaahee, waxaan la yaabay  dadkan wada murashaxa ah iyo odayadan xabsiga la geliyey, haddii dantii laga lahaa ay fulin waayaan sida ergaga qaramada midoobay sheegay inay dhib la kulmi doonaan, hadde waxaan maqli jiray waagii gumaysiga  reer hebel waxaay colaadi dhex martay gumaysiga oo Geelibaa laga kiisay, iminka odaya dhaqameedku hadday is yidhaahdaan xor baad tihiin, oo ay fulin wayaan hawsha meesha loo keenay  in la kiiso oo QASWADAYAAL loo bixiyo.

Sulub: Suudiyoow waa duni iyo camalkeede wax walba ka yaab, waxaan quustay markii lay yidhi waxaa la keenayaa  ciidamo booliis ah oo AMISOM ah waxaan is weydiiyey  ciidamo nabad ilaalina ama ciidamo dhexdhexaadin ah, oo dadka is qoomay kala dhiciya ayaa adduunku isu diri jiray,  ee haddii Uganda booliis keensatay, haddee maxmiyaddii la sheegayey  iyo  15kii qof ee la  lahaa  qaarna waa madoow qaarna waa cadaan waa billaabatay  dalkanina waa Falastiin 2AAD,  balse, maahmaah Soomaaliyeed ayaa tidhaahda: “Nin la tumay talo u taal” Reerkii Soomaali la odhan jiray ayey talada u taallaa.

Suudi: waxaan maqlay in ragga hadda jooga saddexdooduba  sharaxan yihiin, kaaga sii darane, waxaa habeen walba loo kala dhuumanayaa odayadii meesha loo keenay inay dalka isbedelkiisa iyo waxqabadkiisa ka qayb qaataan, oo ay go’aan ka soo saaraan ayaa  midba midka kale la xamanaya, waxaan la sheegay in habeen dhawayd  uu u tegay Mahige [ergayga qaramada midoobay] una sheegay odayaasha inuu ka mid yahay beel ka mida beelaha Soomaaliyeed, in kasta uusna carrabka ku dhufan, una caddeeyeey inuu ka mid yahay murahsaxiinta u tartamaya madaxnimada Soomaaliya .

Sulub: Taa saa axsan ah inuu isa soo sharaxo oo waxaad mooddaa inuuba inna sharfay markaas, illeen iminka sharaxaad iyo doorasha la’aan ayuu nagu haystaa, cid walbana waxay  sheegayso iyo hawsheeda isagaa u meeriya,  markaa waxaa la qaatay inuu hadalka caddeey waa meeshii  ay  Soomaalidu kaga maahmaahi jirray: “War la uunba uunbayeey waykac aa ka roon” ama ay odhan jireen: “Hillaac biyihiisa waa caddaystaa” Marka hadduu bannaanka is keenay waa hagaag, odayadiina waa is baray  qurba joogta oo maagi jirtayna farriin ayuu u diray.

Suudi:Waxaa la yidhi Dastuurka ayaa laga waayey dalka meesha magaalo madax u ah, waxaan maqlay  ninbaa hadda ka hor la yidhi, isagoo dul fadhiya  xoola badan oo biraysan: “War yaa sidan yeelay?” Markaasuu yidhi “Waa la qarin!” markaasaa lagu yidhi: “Haddii la sheegana?” wuxuu ku jawaabay: “Waa la go’i” markaa waxaa  su’aashan oo kale la weydiiyey wasiirka dastuurka meesha ay Xamar ka baxday iyo waxa dastuurka looga saaray? Wuxuu ku jawaabay: “Cillad farsamo awgeed ayaa looga waayey” haddii cilladdii la weydiiyeyna, gadaal ayaan ka sheegi doona ayuu yidhi, Wallee waa yaab, xaalka Dastuurka wuxuu la mid noqday meesha laga dhihi jiray: “Sac nin maaley, oo Weyli nuugtay  oo naagi xigatay”.

Sulub:Suudiyoow waa layna wadaa, waana taa la yidhi waa geeddi ee xaggee laynagu furayaa ayay kula tahay?.

Suudi: waxaa laynoo wadaan meel aan danteena guud ku jirin, waa “Ku qabatay iyo Qaddar Alleba waa la qaata” waxaa kale oo aan kuu sheegayaa: meesha loo guuraya  Ilaahay baa og sharteeda iyo khayrkeeda, balse waa hawl reer galbeed wadaan, oo ninka iman doona iyo cidda la dooran doono, meesha laysku dooran doono iyo xilliga lays dooranayo galbeedku way og yihiin ee Soomaali ayaan ogayn! Qolyahan murashaxnimada iyo casuumadaha ku jira iyagaa daali doona, ee iska daawo adigu, saw Telefishin kuuma yaal, kaas heesaha cusub ee la qaadayo ka dhegayso, wax kale meesha kuma hayaane, dadkaa isa soo sharaxay ma jiro nin hal maalin Soomaali ku sheegta ha lay doortana waa ku leeyahay, maxaa lagugu doortaa kuba garan maynee? Kuwa joogana waan is barannay oo cidi nooga warrami mayso waynu ku daalnay ka dhursuggeedee sidii aan horeba ugu mari jirnay aan Faataxada u marno.

Suudi:Waxaa la yidhi: nin cudurka Qaaxada ama Feedhaha  qaba(TB)ayaa aad u qufacay ilaa uu la foorarsaday, nin aan aad u aqoon ayaa yidhi (Shifo, Saxa) Ninkii ayaa markuu qufacii dhamaystay ayuu yidhi: Adeer  shifo iyo saxa mar hore ayaa lagala quustay markaa Sulubooy  Faataxo ku meelgaar iyo ka meelgaar, murashax, doorasho, shir beelleed iyo dib u heshiisiin mar hore ayaa ummaddan lagala quustay, ee waxaan arki doonnaa  halkay ku danbayso, Bal aan aragno Uuraysataye waxay umuli doonto.

La soco qaybaha danbe ee qormada.

Cabdiraxiin H.Galayr

Galayr1977@hotmail.com